Kleine ontwikkelingspsychologie

Vroeg rijp, vroeg gevaarlijk

    Het is bekend dat de leeftijd waarop meisjes seksueel rijp zijn in de afgelopen honderd jaar vervroegd is, de menstruatie treedt gemiddeld op jongere leeftijd op. Men dacht wel dat dit ook voor jongens zou moeten gelden, omdat ook hun ontwikkeling immers wordt beïnvloed door betere voeding, gezondheidszorg en hogere temperaturen in huizen en steden, maar harde gegevens daarover waren moeilijk te krijgen. De eerste menstruatie is voor de omgeving veel zichtbaarder dan de eerste zaadlozing.
Onderzoeker Goldstein van het Max Planck Instituut in het Duitse Rostock heeft een ingenieuze, indirecte manier bedacht om die vervroeging te kunnen constateren. Zijn redenering is: de rijping hangt samen met toename van testosteron, de leeftijd waarop het testosteron-niveau het hoogst is, is tevens de leeftijd waarop jongens zich risicovol gaan gedragen. Het gevolg daarvan is weer dat dat tevens de leeftijd is van dodelijke ongevallen.
Vervolgens is hij de ongevalstatistieken gaan achterhalen vanaf 1750 in Zweden, Noorwegen, Denemarken Engeland en Italië. En inderdaad is daar een geleidelijke daling van de leeftijd van dodelijke ongevallen te zien van 2,5 maanden per tien jaar. Een trend die inzette, lang voordat door de komst van auto’s het verkeer gevaarlijker werd.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Het moet volgens Goldstein te maken hebben met het steeds eerder pieken van testosteron en datzelfde hormoon zorgt voor de seksuele rijping.   Overigens wijst hij er ook op dat dit een van de oorzaken is waardoor de seksuele en de sociale volwassenwording steeds verder uit elkaar zijn komen te liggen.

(Bron: Joshua R. Goldstein: A Secular Trend toward Earlier Male Sexual Maturity: Evidence from Shifting Ages of Male Young Adult Mortality. PLoS one, online August 16, 2011)

(Deel III Hoofdstuk Seksualiteit en verlangen Vijf zichtbare lichamelijke veranderingen. Hoofdstuk Op zoek naar avontuur Razende hormonen. Hoofdstuk Autonomie en verantwoordelijkheid Het eigen levensonderhoud)

Te slim voor seks?

    Herhaaldelijk wordt een statistisch verband gevonden tussen schoolprestaties en intelligentie enerzijds en de leeftijd waarop er voor het eerst geslachtsgemeenschap is anderzijds. Hoe lager de eerste des te vroeger in het algemeen het laatste (uiteraard met uitzonderingen op de regel!).
Niet duidelijk is wat oorzaak is en wat gevolg. Leidt de seks af van schoolwerk? Is omgekeerd de seks een troost voor niet mee kunnen komen op school? Of is er een gemeenschappelijke derde oorzaak. In de leerling zelf, zoals impulsiviteit, die aandacht bij het leren bemoeilijkt en het toegeven aan verlangens vergemakkelijkt. Of gelegen in de omgeving, zoals structuurloze gezinssituaties.
Een recente analyse van de gegevens van 536 Amerikaanse tweelingparen probeert uitsluitsel te geven. Het betrof adolescente tweelingen van gelijke sekse, de helft eeneiig, de helft twee-eiig, opgroeiend in hetzelfde gezin. Het lijkt erop dat het verband er wel is, maar indirect verloopt. Daarbij ligt het verschillend voor intelligentie en voor schoolprestaties. Tweelingen die verschilden in intelligente óf in schoolprestaties  verschilden niet zonder meer systematisch in de leeftijd waarop ze voor het eerst met iemand naar bed gingen. Er was dus geen direct verband.
Tussen intelligentie en eerste seks liep het verband via gezinsinvloed. Daarbij wordt met name gedacht aan het intellectuele peil: minder intelligente jongeren uit laag intellectuele gezinnen gaan naar verhouding vaker al op jongere leeftijd met iemand naar bed dan intelligente kinderen uit intellectuele gezinnen. Dan treedt het verband dus op. Maar niet bij intelligente jongeren in laag intellectuele gezinnen of niet zo intelligente kinderen uit ontwikkelde gezinnen. En schoolprestaties en leeftijd bij eerste gslachtsgemeenschap hebben iets met elkaar te maken als sprake is van bepaalde in aanleg gegeven eigenschappen van de jongere zelf. Te denken valt bijvoorbeeld aan de neiging tot risktaking gedrag. Dat leidt zowel tot vroege (vaak onbeschermde!) seks als tot denken dat je ook zonder te werken wel de school doorzwijnt.

(Bron: Kathryn Harden & Jane Mendle: Why Don’t Smart Teens Have Sex? A Behavioral Genetic Approach. Child Development, 82, 4, 1327-1344, 2011)

(Deel III Hoofdstuk Seksualiteit en verlangen Ervaringen met seksualiteit)

Hoe krijg je kinderen aan hun huiswerk?

    Een vraag van veel ouders. Onderzoekers denken dat het uitmaakt wat de toekomstplannen zijn van leerlingen in het voortgezet onderwijs. In een eerste onderzoek onder  266 Amerikaanse vijftienjarigen werd gevraagd wat zij dachten later te willen worden. Er kwamen twee groepen uit tevoorschijn. Degenen die een beroep kozen waarvan zij wisten dat je daarvoor een opleiding zou moeten volgen: arts, leraar, verpleegster, ingenieur, politieagent enzovoort. En degenen die iets wilden worden waarvoor je niet strikt een opleiding nodig hebt: toneel, reisleider, beroepssporter, ‘iets bij de televisie’. Daar bestaan wel specifieke opleidingen voor, maar er zijn voor jongeren allerlei voorbeelden van mensen die er door talent gewoon inrollen.
Het eerste onderzoeksresultaat was dat leerlingen die rekening hielden met een vervolgopleiding meer tijd besteedden aan huiswerk en – niet verrassend – daardoor ook betere cijfers haalden. Belangrijk is dat hierbij steeds leerlingen werden vergeleken van eenzelfde niveau bij het begin van het voortgezet onderwijs.
Bij het tweede onderzoek waren 295 leerlingen betrokken. Zij kregen tijdens een les natuurkunde en biologie voorlichting over wat de inkomens waren van doorsnee-verdieners in verschillende beroepen. De helft van de leerlingen over beroepen waarvoor je een speciale opleiding zou moeten volgen, de helft over beroepen waar je in principe ook met talent en flair terecht zou kunnen. Nadat de onderzoekers de klas uit waren zei de leraar dat het onderwerp dat hij in de vorige les had behandeld zo belangrijk was dat hij daar extra punten voor wilde geven bij het volgende proefwerk. Op verzoek van de onderzoekers vulden de leerlingen daarna een vragenlijst in over waar ze van plan waren zich die avond mee bezig te houden. In het lijstje stond ook ‘huiswerk’. Leerlingen die de inkomensvoorlichting over opleidings-beroepen hadden gekregen vulden acht keer zo veel tijd in voor huiswerk dan de andere groep.
Leerlingen, met name uit de lagere sociale klassen kunnen volgens de onderzoekers heel irreële ideeën hebben over hun latere beroepsleven. Ze verkijken zich op de succesverhalen van enkele topfiguren, begrijpen niet dat elders meer te verdienen valt als je daar tenminste via opleiding moeite voor wilt doen. Hen daar voorturend goede voorlichting over geven zou hun schoolinspanning via huiswerk kunnen verhogen.

(Bron: Mesmin Destin & Daphna Oyserman. Incentivizing education: Seeing schoolwork as an investment, not a chore. Journal of Experimental Social Psychology, 46, 5, 846-849, 2010)

(Deel III Hoofdstuk Cognitieve veranderingen Heb je je huiswerk al af?)

Betere schooltijden

    Uit hersenonderzoek is duidelijk geworden dat pubers een verschuiving hebben in hun slaap-waakritme in vergelijking met schoolkinderen. De behoefte aan de hoeveelheid slaap verandert niet en blijft gemiddeld op negen uur. Maar ’s avonds begint de slaperigheid zo’n twee uur later en ’s morgens zijn ze twee uur later pas uitgeslapen. Daarom wordt gepleit voor een verandering van schooltijden in het voortgezet onderwijs. Maar die tijden zijn zo ingeslepen in het maatschappelijke dagritme dat er veel verzet tegen is.
Op een highschool op Rhode Island heeft men toch maar eens een onderzoek gedaan. Ruim 200 leerlingen tussen veertien en zeventien jaar deden mee. Voor hen werd de aanvangstijd van acht uur verschoven naar half negen. Zelfs dat halve uurtje maakte al een wereld van verschil. Door de dag genomen waren de leerlingen minder sloom, slaperig, lamlendig, geïrriteerd, moe en depri. Ze konden zich tijdens de lessen ook beter concentreren. Interessant was dat het slaaptekort verminderde, ook al werd de negen uur niet gehaald. Het percentage leerlingen dat minder dan zeven uur sliep ging met tachtig procent omlaag. Zestien procent sliep gewoonlijk acht uur. Dat percentage liep op tot ruim vijftig. Het traditionele uitslapen in het weekend verminderde met gemiddeld drie kwartier.
Er was vanuit het schoolbestuur veel verzet om half negen permanent te maken. ‘Schooltijden zijn nu eenmaal heilig’, zegt één van de onderzoekers. Maar leerlingen en docenten zetten door en kregen hun zin.

(Bron: Judith Owens e.a. Impact of Delay in School Start Time on Adolescent Sleep, Mood and Behavior. Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine, 164, 7, 606-614, 2010.
Kyla Wahlstrom. School Start Time and Sleepy Teens. Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine, 164,7, 676-677, 2010)

(Deel III Hoofdstuk Cognitieve veranderingen, Aandacht, concentratie en planmatig werken)

Eigen baas worden

    Ouder worden betekent voor kinderen onder meer thuis mee mogen praten over wat je wel en niet gaat doen. Maar betekent dat ook zelf mogen beslissen? Tussen negen en veertien jaar neemt dat laatste inderdaad geleidelijk toe. Daarna tot twintig jaar zelfs stormachtig. Dat is de conclusie van een Amerikaans onderzoek naar de zeggenschap op diverse domeinen in 200 gezinnen van Europese afkomst. 
Op het terrein van kleren en verdere uiterlijke verschijning, buitenschoolse activiteiten, huiswerk en omgang met vrienden hadden de negen- tot veertienjarigen het gaandeweg meer voor het zeggen dan over gezinskarweitjes, besteding van zakgeld, gezond leven, tijden waarop ze thuis moesten zijn en bedtijd. De oudere leeftijdsgroep had ook op die laatste terreinen autonomie. Uitzonderingen waren gezondheid en omgaan met geld. Daarin was ook voor hen nog steeds sprake van ouderlijke bemoeienis.
Eigen baas worden en zelf verantwoordelijkheid dragen lijken dus heel geleidelijk toe te nemen, en afhankelijk te zijn van waarover het gaat.  Overigens mochten meisjes over het algemeen eerder meer zelf beslissen, evenals kinderen van welgestelde ouders.

(Bron: Laura Wray-Lake e.a. Developmental Patterns in Decision-Making Autonomy Across Middle Childhood and Adolescence: European American Parents’ Perspectives. Child Development 81, 2, 636-651, 2010)

(Deel III Hoofdstuk Autonomie en verantwoordelijkheid Vrijheid maar ook betrokkenheid)

Ongelukkig met hoe je eruit ziet 

    Onderzoekers van de Universiteit van York vonden in hun uitgebreide onderzoek voor de Children’s Society onder 7000 kinderen tussen tien en vijftien jaar een tweede belangrijke oorzaak voor kinderlijk ongeluk: hun uiterlijk. (Zie voor de eerste het item Dan toch maar liever uit elkaar). Eén op de vijf kinderen tussen tien en vijftien jaar was daar ongelukkig over, met een piek rond veertien en vijftien jaar.  Meisjes twee maal zo veel als jongens, met vijftien jaar zelfs 28 procent. Al vanaf dat ze tien jaar zijn beginnen meisjes te begrijpen dat uiterlijk een belangrijk aspect is in het leven.
De onderzoekers vinden dat de commerciële media – lees meidenbladen – onvoldoende beseffen welke invloed zij hebben op het zelfbeeld van hun lezeresjes door zo gefocussed te zijn op schoonheid en uitstraling. Leidend tot onnodig getob en in het uiterste geval tot eetstoornissen. Opvallend was overigens dat dit een typische zorg bleek te zijn van blanke meisjes, Afrikaanse, Aziatische en meisjes uit het Caribisch gebied die aan het onderzoek meededen bleken er veel minder last van te hebben.

(Bron: The Children’s Society: Understanding Children’s Well-being: A National Survey of Young People’s Well-being. The University of York, News and Events, 27 januari, 2010)

(Deel III Hoofdstuk Seksualiteit en verlangen Uiterlijk als bron van onzekerheid)

De Ik-generatie

   

    Het televisieprogramma Eén Vandaag hield een enquête onder1750  jongeren  van twaalf tot 24 jaar. Centrale thema’s waren hun maatschappelijke betrokkenheid en de mate van hun bereidheid iets van het eigen comfortabele bestaan in te leveren ten bate van minder bedeelden elders in de wereld. Conclusie: het jonge mens van nu kiest eerst voor zichzelf. Een beetje zakgeld geven voor het bestrijden van honger wil hij nog wel, maar geen luxe inleveren. Een begeerde spijkerbroek wordt gekocht, ook al is hij duidelijk via kinderarbeid gemaakt. En een vriend of vriendin mag niet als militair naar een oorlogsgebied, ook al is de betreffende oorlog belangrijk voor onze eigen vrijheid.

Het lijkt een tamelijk egocentrische levensinstelling die in Amerika al enige tijd bekend is onder het motto Generation Me, de titel van een boek van Jean Twenge en in de hevige discussies die zijn ontstaan afgekort tot de ‘GenMe’.

De onderzoekster vergeleek de resultaten van 85 grote enquêtes die sinds 1982 onder Amerikaanse collegestudenten werden gehouden. In totaal de antwoorden van 1,3 miljoen studenten. Wat zij constateerde noemt ze een toename in narcisme. Maar laten we het houden op ik-gerichtheid: ik richt m’n leven in zoals ik dat graag wil. Sinds het begin van de jaren tachtig van de vorige eeuw constateert zij een toename van dertig procent in het eens zijn met beweringen van dit soort. In feite, schrijft zij, lijken de antwoorden uit 2006 nogal op die van wat gebruikelijk is bij mediasterren, die in het algemeen een wat opgeblazen ego hebben. Ze hebben behoorlijk wat eigendunk, maar vaak ten koste van die van anderen.

De Generation Me heeft vanaf de kinderjaren nooit in een wereld geleefd waarin plicht noodzakelijkerwijs voorrang had boven eigen wensen en weet dus niet beter dan dat individuele behoeften prioriteit nummer één hebben. Het is misschien ook fout dit egocentrisch te noemen. Zo voelt het voor henzelf niet. Ze hebben van hun ouders ‘wees jezelf’ geleerd en ‘je moet eerst van jezelf hebben leren houden voor je van een ander kunt houden’. En dat passen ze in de praktijk van hun leven toe. Hun ouders hoorden zelf tot de Me Generation, die toen men al volwassen was het 'opkomen voor jezelf', moesten bevechten. Zij hebben hun kinderen van jongs af aan die levenshouding willen bijbrengen. Die horen bovendien tot de generatie die gevormd is door technologie, inclusief de ‘iPod’ en de ‘iMac’, waarbij die ‘i’ volgens de onderzoekster veelzeggend is. Het staat oorspronkelijk wellicht voor 'ínteractive'', maar ligt gevoelsmatig heel dicht bij 'I'.Ook de namen van sites als ‘MySpace’ en ‘YouTube’ op Internet spelen op dat ik-gevoel in.

Er is bovendien een maatschappelijke complicatie. De wereld is competatiever geworden in vergelijking met tien jaar terug, toen de toekomstverwachtingen nog tot in de hemel konden reiken. Ook dat maakt het ikke-eerst begrijpelijk, zij het wellicht niet zo fraai.

(Bron: Eén Vandaag: Vrijheid =Blijheid, 29 april, 2008

Jean Twenge: Generation Me: Why Today’s Young Americans Are More Confident, Assertive, Entitled – and More Miserable Than Ever. New York: Simon & Schuster, 2006)

(Deel III Hoofdstuk  Waarden en idealen Wat is belangrijk in het leven?) (staat al in nieuwste editie, 2009)

Niet vragen, maar luisteren

  

    ‘Het is tien uur in de avond, weet u waar uw kinderen zijn?’ Dit was het motto van een Amerikaanse campagne om ouders  erop te wijzen hoe belangrijk het is hun kinderen in de gaten te houden. ‘Monitoring’ heet dat in modern spraakgebruik. Het gaat erom dat ouders op de hoogte zijn van de activiteiten van hun adolescenten. Niet alleen waar ze zijn, maar ook wat ze doen en met wie. Jongeren van zulke ouders blijken over het algemeen minder gedragsproblemen te hebben, zich minder asociaal te gedragen, en minder alcohol en drugs te gebruiken. Ernaar vragen dus, zou je zeggen. Maar nee. Weten is belangrijk, maar belangrijker is hoe ouders het aan de weet komen.

Ouders die zelf beginnen met vragen en inspecteren krijgen weinig te horen, jongeren gaan als je niet oppast liegen en trekken zich minder van ouderlijke opmerkingen aan. Het wordt een neerwaartse spiraal: doordat ouders minder weten kunnen ze ook minder betrokken raken en daardoor krijgt het negatieve gedrag van hun kind de ruimte toe te nemen.

Het gaat erom dat jongeren er uit zichzelf over vertellen (‘disclosure’) en dat doen ze het meest als ze responsieve ouders hebben, die luisteren en interesse tonen in hun doen en laten. Zulke ouders zijn het beste op de hoogte en in zo’n vertrouwelijke relatie staan jongeren dan vervolgens meer open voor de regels en grenzen die hun ouders stellen. Zeker als die met uitleg en toelichting worden gegeven. Daardoor komen ze dan minder in de problemen. Het is die wederkerigheid die ’t em doet.

Binnen zo’n relatie bestaat meestal wel aardige overeenstemming over de legitimiteit van de ouderlijke bemoeienis als het gaat om activiteiten die enig risico in zich dragen: drinken, blowen, gevaren in het verkeer. Niet dat kinderen met responsieve ouders dan àlles vertellen. En ze doen ook wel eens dingen die hun ouders maar beter niet kunnen weten. Maar ze zijn door de ouderlijke monitoring kennelijk toch beter toegerust om niet in de nesten te raken.

Dat afwegen van wat je wel en niet thuis vertelt is een aspect van hun ontwikkeling van autonomie. Naarmate de adolescentie vordert vertellen jongeren dan ook minder. Echt liegen doen ze niet, maar vertellen over iets maar liever niks of slechts de halve waarheid. Om conflicten te vermijden, ouders niet bezorgd te maken, of zonder gezeur hun eigen zin te kunnen doen.

Activiteiten van meer persoonlijke aard worden van beide kanten al vrij snel als privé erkend. Je hoeft niet te vertellen over waar je met je hartsvriendin over praat of hoe je precies je zakgeld besteedt. Maar juist als de relatie goed is doen jongeren dat uit zichzelf weer wel, vooral met moeder. En dat verhoogt weer de kans op het open staan voor goede raad.

(Bron: Judith Smetana: “It’s 10 O’Clock: Do You Know Where Your Children Are?” Recent Advances in Understanding Parental Monitoring and Adolescents’ Information Management. Child Development Perspectives, 2, 1, april 2008)

(Deel III Hoofdstuk Autonomie en verantwoordelijkheid Vrijheid, maar ook betrokkenheid) (staat al in nieuwste editie, 2009) Zie ook op deze site: Wat ouders wel en niet weten.

Veilig vrijen

  

    Nederlandse jongeren vrijen relatief veilig. Dat blijkt uit een onderzoek in 24 landen onder vijftienjarigen. Uit Nederland deden 1235 jongeren mee. Van hen verklaarden 123 jongens en 127 meisjes dat ze in de afgelopen twee maanden met iemand naar bed waren geweest. De volgende vraag was of ze de laatste keer iets ter bescherming tegen zwangerschap hadden gedaan. Antwoord: 45 procent condoom, 31 condoom en pil, 17 procent alleen pil. Waarbij moet worden bedacht dat kans op zwangerschap bij gebruik van condoom onder de achttien jaar toch altijd nog ruim veertien procent is, doordat het ding door onhandig gehannes niet goed komt te zitten. Bij de pil is dat ruim één procent, doordat nog wel eens wordt vergeten die in te nemen. Maar gelukkig was er dan zo nodig – in drie gevallen – de morning after pil. Slechts vijf procent deed niks, en bijna twee procent dacht dat terugtrekken of rekening houden met de menstruatiecyclus ook wel zou helpen.

Dit alles volgens hun eigen zeggen op de vragenlijsten. En daar deed zich wel een klein addertje onder het seksuele gras voor in de vorm van sekseverschillen. Nog wel is simpel verklaarbaar dat meer jongens dan meisjes invulden dat ze condooms hadden gebruikt en meer meisjes dan jongens dat de pil hen had moeten behoeden. Maar als die ruim vijf procent nietsdoeners in jongens en meisjes uit elkaar werd gehaald bleek dat het hier ging om slechts 1,6 procent meisjes die dachten dat ze onveilig hadden gevreeën tegenover 8,4 procent jongens. Dat doet dus vermoeden dat jongens nogal eens een meisje ten onrechte geruststellen dat er ‘niks kan gebeuren’.

(Bron: Emmanuelle Godeau e.a.: Contraceptive Use by 15-Year-Old Students at Their Last Sexual Intercourse. Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine 162, 1, 2008)

(Deel III Hoofdstuk Seksualiteit en verlangen) (staat al in nieuwste editie, 2009)

Hevige verliefdheid doet je goed

   

    Uitgelaten, uitbundig, euforisch, kortom hyper in alles. Dat zijn de beschrijvingen die horen bij jongeren die net dolverliefd zijn. Allerlei aspecten van hun gedrag lijken een beetje manisch. Volgens Zwitserse onderzoekers moet men dus oppassen zulke symptomen negatief te duiden. Zij interviewden 107 adolescenten van gemiddeld achttien jaar en vergeleken degenen die nog maar kort hevig en beantwoord verliefd waren, met wie al een tijdje een verhouding hadden en met wie niet verliefd waren.

Die eerste groep van zestig jongeren was vooral ’s morgens en ’s avonds in uitgelaten stemming, sliep weinig, maar wel goed en voelde zich overdag dan ook uitgeslapen, kon zich juist goed concentreren. Ze waren energieker, seksueel actiever, optimistischer en zekerder van zichzelf dan de jongeren uit de andere twee groepen. Ze gaven overigens ook meer geld uit.

(Bron: Serge Brand e.a.: Romantic Love, Hypomania, and Sleep Pattern in Adolescents. Journal of Adolescent Health, 41, 69-76, 2007)

(Deel III Hoofdstuk Seksualiteit en verlangen Ervaringen met seksualiteit) (staat al in nieuwste editie, 2009)