Kleine ontwikkelingspsychologie

Meisjes in de meerderheid

    Uit diverse onderzoeken is gebleken dat gescheiden jongens- en meisjesscholen het leren ten goede komen. Met name in het voorgezet onderwijs zou de aandacht te veel worden afgeleid door de aanwezigheid van de andere sekse. Onderzoek uit Israel gaf enig tegengas: als in een gemengde klas meisjes maar in de meerderheid zijn vallen de nadelen van het gemengd zijn weg vergeleken met fifty-fifty klassen. Dezelfde onderzoekers komen nu met nieuwe resultaten die aantonen dat dit voor jongens zelfs gunstiger is voor het leren dan een klas met alleen jongens op een jongensschool. Jongens profiteren van de aanwezigheid van meisjes. Dat begint volgens de onderzoekers al als er 55 procent meisjes zijn. Het zou voor zowel basisschool als voorgezet onderwijs gelden.
Het gaat er niet om dat bepaalde meisjes een positieve uitstraling hebben. Het is de totale sfeer in de klas. Die is rustiger en dat komt de concentratie van jongens ten goede. Belangrijk is ook dat door die rust leraren minder vermoeid en gestresst raken en dus beter en aandachtiger les geven. Naarmate het percentage meisjes hoger was gingen voor jongens de cijfers voor exacte vakken omhoog. Voor de meisjes zelf gold dit voor talen en wiskunde.
Nu er berichten zijn dat steeds meer jongens afhaken op school, zou hier een mogelijke remedie liggen, tenminste op scholen met aanzienlijk meer meisjes dan jongens.

(Bron: Victor Lavy & Analia Schlosser: Mechanisms and Impacts of Gender Peer Effects at School. American Economic Journal, Applied Economics, 3, 2, 1-33, 2011)

(Deel III Hoofdstuk Leeftijdgenoten en vrienden Leren op school)

Wie heeft gezegd dat je mijn trui aan mocht!!!

    Het meeste onderzoek naar ruzies tussen broertjes en zusjes betreft jonge kinderen. Toch weet iedereen dat het er in de puberteit ook stevig aan kan toegaan. In een recent onderzoek werden een paar belangrijke oorzaken gevonden, waarover pubers elkaar thuis in de haren kunnen vliegen. Er deden 115 paren aan mee en één van hun ouders, vrijwel altijd de moeder. Gemiddeld scheelden ze tweeënhalf jaar.
Er werden twee domeinen onderscheiden. Dingen die te maken hadden met gelijke behandeling in het gezin. Zoals wie het te zeggen had over de afstandsbediening van de televisie, de computer in beslag nam, zich altijd onttrok aan karweitjes of voorin de auto mocht zitten. Het andere domein betrof de persoonlijke levenssfeer. Zoals snuffelen in andermans kamer, ongevraagd kleren lenen, bemoeiallerig rondhangen als de ander met vrienden of vriendinnen bezig was of onzorgvuldig omgaan met spullen van de ander.
Conflicten in het eerste domein waren niet van invloed op de kwaliteit van de relatie tussen de twee. Maar die in het tweede domein wel. Dat gold zowel voor de oudsten als jongsten van de twee, maar sterker voor de oudsten. Met name in de leeftijdscategorie tussen dertien en zestien.  De onderzoekers veronderstellen dat vooral deze oudsten heel gevoelig zijn voor de inbreuk op hun privacy, omdat zij zich beginnen los te maken uit het gezinsleven.
Interessant is dat de onderzoekers ouders wel aanraden in het gezin duidelijke afspraken te maken over privacy en eigendommen en te zorgen dat iedereen zich daaraan houdt. Maar tegelijkertijd zich niet te bemoeien als er ruzie over ontstaat tussen de kinderen, want dat maakt de boel alleen maar erger.

(Bron: Nicole Campione-Barr & Judith G. Smetana. Who Said You Could Wear My Sweater? Adolescent Siblings’ Conflicts and Associations With Relationship Quality. Child Development, 81, 2, 2010)

(Deel III Hoofdstuk Ouders en thuis Broertjes en zusjes)

Als je haar maar goed zit

    Er bestaat vrij veel onderzoek waaruit blijkt dat leerlingen met een leuk gezicht naar verhouding wat hogere beoordelingen krijgen dan leerlingen die minder leuk zijn om te zien. Dat geldt dan met name voor meisjes. Maar Amerikaanse onderzoekers veronderstelden dat het misschien toch niet alleen zit in een leuk smoeltje en dat de aantrekkelijkheid ingewikkelder in elkaar zit.
Van een grote steekproef adolescenten uit de totale gegevens van een landelijk onderzoek (National Longitudanal Study of Adolescent Health) werd van twaalf-, dertien- en veertienjarigen een beoordeling gegeven van de mate van leuk gezicht, persoonlijkheid en mate van er-verzorgd-uitzien. In de eerste twee jaar daarna werden de gemiddelde schoolcijfers bijgehouden.
De invloed van het leuke gezicht bleek weg te vallen als rekening werd gehouden met de twee andere factoren: prettige persoonlijkheid en er verzorgd uitzien. De persoonlijkheid had bij meisjes de sterkste samenhang met beoordelingen: meisjes met een charmante manier van optreden kregen gemiddeld hogere cijfers, een verzorgd uiterlijk stond daarbij op de tweede plaats. Daarentegen was bij jongens de sterkste samenhang te zien met een verzorgd uiterlijk. 
Vooral dat verband met verzorgd uiterlijk is interessant. De positieve verklaring is dat leerlingen die aanvoelen dat volwassenen dat prettig vinden en gemotiveerd zijn hen daarin tegemoet te komen ook gemotiveerd zullen zijn hen te plezieren met goed te werken.
De negatieve verklaring is dat leraren zich in de luren laten leggen en denken dat leerlingen die er netjes uitzien slimmer zijn dan degenen die er onverzorgd bij lopen.
Welke van de twee verklaringen de juiste is willen de onderzoekers nader bestuderen. Maar voor de tussentijd is het voor de zekerheid aan te bevelen dat als je goede cijfers wilt halen er fatsoenlijk uit te zien. Of eigenlijk nog preciezer, zoals de kop in de New York Times luidde: ‘Comb your hair (boys) and smile (girls)'.

(Bron: Michael French e.a. Effects of physical attractiveness, personality, and grooming on academic performance in high school. Labour Economics, 16, 4, 373-382, 2009)

(Hoofdstuk Leeftijdgenoten en vrienden Leren op school)

Gamen op school   

    Een van de twee IVIO-Kohnstammprijzen 2009 is gewonnen door Frans Ottenhof, docent biologie voor zijn game Tara 207. Het is een voorbeeld van game based learning, waarbij in het onderwijs gebruik wordt gemaakt van het plezier dat jongeren beleven aan het spelen van computergames.
In Scheveningen spoelt een schip aan met alleen een jonge vrouw aan boord, die een onbegrijpelijke taal spreekt. Zoals het een goede game betaamt moet er een geheim worden ontraadseld. Dat gebeurt via opdrachten die door leerlingen, samenwerkend in groepen èn als groepen tegen elkaar spelend, worden volbracht. Daarbij moeten ze mogelijkheden afwegen en keuzes maken. Zo worden sleutels verdiend die leiden naar de uiteindelijke Sleutel.
Denk niet dat de leerlingen voortdurend voor het scherm zitten. Ze worden er voor de opdrachten op uit gestuurd. Het bijzondere van Tara 207 is dat het niet alleen een game is, maar ook een format dat andere vakdocenten met een andere inhoud kunnen invullen.
Game based learning is een hot issue. In maart werd er een internationale conferentie over gehouden in Londen en in oktober volgt een tweede in Graz in Oostenrijk. Betaald door de Europese Unie.

(Bron: Uitreiking IVIO-Kohnstammprijs in de Meerpaal in Dronten, 12 september, 2009)

(Deel III Hoofdstuk Leeftijdgenoten en vrienden Leren op school)

Achter dat bizarre uiterlijk

    Pubers voelen zich vaak deelgenoot van een subcultuur. Dat wil zeggen dat ze zich verwant voelen aan een bepaald type andere jongeren. Er zijn veel subculturen en de verschillen liggen subtiel, voor volwassenen niet altijd goed te peilen. Het gaat niet om lidmaatschap van een groep. Het is een gevóel: ik ben ook zo iemand. Het gaat om een gedeelde voorkeur voor muziek, hobby’s, bezigheden in het algemeen, opvattingen en uiterlijk. Voor sommige subculturen geldt dat het uiterlijk tamelijk extreem is, provocerend. Piercings op opvallende plaatsen, groene haren, bizarre kleren.
Zweedse onderzoekers noemen zulke subgroepen ‘radicalen’ en probeerden uit te vinden of er verschil bestaat tussen jongeren die zich zo opvallend uitdossen en jongeren die horen bij subculturen zonder zo’n uitheems uiterlijk, zoals ‘sports’, ‘nerts’, ‘brains’ ‘hiphop’, die wel herkenbaar zijn, maar minder opvallend.
Ze vroegen 1200 pubers tussen dertien en achttien jaar bij welke subcultuur ze zichzelf vonden horen en een vragenlijst in te vullen over aspecten van hun persoonlijkheid, met name de sociale kanten.
De radicalen bleken zich over het algemeen onbehaaglijker te voelen in onbekende sociale situaties dan jongeren van andere subculturen. De onderzoekers veronderstellen dat zij het uiterlijk gebruiken als copingmechanisme vanwege hun verlegenheid. Voor zielsverwanten zijn ze onmiddellijk te herkennen. Ze hoeven zich niet te presenteren om contact te leggen: één blik op de ‘look’ en je hoort erbij. En voor anderen werkt het als een schild: die weten meteen dat ze geen contact met je hoeven te zoeken.
Het copingmechanisme werkt echter niet zo goed, want de radicalen neigen meer dan anderen tot lage zelfwaardering en depressie. Reden om bij zulke jongeren in de gaten te houden of ze geen hulp nodig hebben.

(Nejra Besic & Margaret Kerr: Punks, Goths, and Other Eye-Catching Peer Crowds: Do They Fulfill a Function for Shy Youths? Journal of Research on Adolescence, 19, 113-121, (2009)

 (Deel III Hoofdstuk Leeftijdgenoten en vrienden De subcultuur)

Twee moeders

  

    Homoseksualiteit is langzamerhand geaccepteerd. Wel wordt soms nog wat zorgelijk gedaan over adolescenten die een lesbische moeder hebben die met een vriendin samenwoont. Is dat in de fase van de ontluikende seksualiteit geen ontwikkelingsrisico?

Aan de verschillende geruststellende onderzoeken kan er weer één worden toegevoegd. Er deden 88 Amerikaanse adolescenten mee van twaalf tot achttien jaar. De helft werd grootgebracht door hun lesbische moeder en haar vriendin. De andere helft door een vader en moeder. De gezinnen waren vergelijkbaar in sociaal-economische en demografische kenmerken. De jongeren werden met elkaar vergeleken wat betreft hun relatie met ouders en andere gezinsleden, hun sociale aanpassing, populariteit binnen de leeftijdsgroep, vriendschappen en houding ten opzichte van volwassenen zoals leraren en familieleden. Er bleken geen verschillen. Of beter gezegd: er waren wel verschillen, maar die hingen alleen maar samen met de warmte en intensiteit van de gezinsrelaties, ongeacht de sekse van moeders levensgezel(lin).

(Bron: Jennifer Wainright & Charlotte Patterson: Peer relations among adolescents with female same-sex parents. Developmental Psychology, 44, 1, 117-126)

(Deel III Hoofdstuk Ouders en thuis Het kerngezin) (staat al in nieuwste editie, 2009)

Als de oudste gaat puberen

  

    Ergens rond hun dertiende neemt in het algemeen het aantal conflicten tussen kinderen en hun moeder toe. Na een wat langer of korter durende piek nemen ze geleidelijk weer af.  Dat wil zeggen als het om een oudste kind gaat. In hetzelfde gezin ligt het tweede kind als hij of zij een jaar of tien is opeens al meer met haar overhoop. Althans, dat is de conclusie van een onderzoek van Lilly Shanahan. Zij en haar collega’s constateerden hetzelfde als het ging om onenigheid met vaders. Met de tweede ligt de piek eerder dan met de oudste.

Niet dat dat aan de tweede ligt. In het algemeen is het immers zo dat de tweede wat soepeler van karakter is. Wat meer easy going. Het gaat er volgens de onderzoekers meer om dat de beginnende conflicten met de oudste op één of andere manier een nieuwe toon zetten in het gezin. Ze noemen drie oorzaken. Ten eerste hangt er vaker een ruziënde, wat geïrriteerde sfeer. Ten tweede worden ouders niet alleen strenger ten opzichte van de oudste, maar nemen de tweede in één klap in dat nieuwe beleid mee, met ook daar conflicten als gevolg. En ten derde komt het nogal eens voor dat de tweede zich mengt in het conflict tussen ouders en de oudste en dan mee een veeg uit de pan krijgt.

(Bron: Lilly Shanahan e.a. : Conflict frequency with mothers and fathers from middel childhood to late adolescence: Within- and between-families comparisons. Developmental Psychology, 43, 3, 2007)

(Deel III Hoofdstuk Ouders en thuis Het gezin als systeem) (staat al in nieuwste editie, 2009)

Vriendschap kan in de weg zitten

  

    Vrienden zijn elkaar tot steun. Daarom zijn vriendschappen voor jongeren zo belangrijk. Je kunt bij hen je problemen kwijt. Maar er blijkt ook een negatieve kant aan te kunnen zitten.

Ongeveer 400 jongeren tussen twaalf en veertien werden een half jaar gevolgd over hoe zij zich voelden. Jongens en meisjes die zich in het begin onzeker of gedeprimeerd voelden en die een goede vriend of vriendin hadden gingen in de loop van dat half jaar steeds intensiever met hen daarover praten. De vriendschap werd voor zowel jongens als meisjes daardoor hechter.

Maar er was ook een belangrijk sekseverschil. Voor meisjes gold dat hoe vaker en intenser zij hun problemen met een vriendin deelden des te meer hun onzekerheid en gedeprimeerdheid toenamen! De onderzoekers denken dat door het alsmaar vertellen over de narigheid de problemen voor het gevoel van de meisjes steeds grotere vormen aannemen. En doordat zij toch al meer dan jongens zijn geneigd de oorzaak van problemen bij zichzelf te zoeken raken ze daardoor extra in de put. Zo kan al pratend met een hartsvriendin een aanvankelijk niet eens zo groot probleem tot een obsessie worden. Goedbedoeld begrip van een hartsvriendin kan dus averechts werken en een gezonde ontwikkeling in de weg zitten.

(Bron: Amanda Rose e.a.: Prospective associations of co-rumination with friendship and emotionele adjustment: Considering the socioemotional trade-offs of co-rumination. Developmental Psychology, 43, 4, 2007)

(Deel III Hoofdstuk Leeftijdgenoten en vrienden Vriendschap) (staat al in nieuwste editie, 2009)

Waarom moet ik de klas uit?

  

    Uit de klas gestuurd worden vinden leerlingen in het Vmbo niet zo erg, maar wel de manier waarop het meestal gebeurt, namelijk zonder enige uitleg, zelfs niet achteraf. Jongeren ervaren dat als beledigend. Op deze leeftijd  voelen zij zich gelijkwaardig aan leraren en ze willen alszodanig ook bij straf behandeld worden.

Dit blijkt uit onderzoek van het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving, waarbij 41 leerlingen werden geïnterviewd, evenals docenten.

De docenten geven toe dat het vaak willekeurig is wie uit de klas wordt gestuurd, het gaat hen erom snel de rust te herstellen, zodat ze kunnen doorgaan met de les. De leerlingen ervaren dat echter als onrechtvaardig. Daarom zouden ze er achteraf over willen praten met de betreffende docent. Daar is echter meestal geen gelegenheid voor, doordat de tijd tussen de lessen te kort is. Leerlingen raken daardoor geëmotioneerd, agressief en de negatieve spiraal wordt in gang gezet.

Het is belangrijk dat de schoolorganisatie zo in mekaar zit dat een leerling erop kan rekenen dat ook als op het moment zelf het wegsturen zonder uitleg gebeurt, de sfeer op school en de relatie met de leraar zo zijn dat er altijd een moment is waarop hij zijn verontwaardiging kan luchten en alsnog een ‘waarom’ hoort. 

Waarbij uiteraard ook geldt dat een leraar tijdens zo'n gesprek kan erkennen dat hij soms ‘zomaar’ iemand de klas uit stuurt. Dat hoort bij gelijkwaardigheid.

Leerlingen tot een jaar of tien accepteren de autoriteit van een leraar vanwege zijn of haar functie. Daarna gaat het bij die autoriteit meer en meer om de persoon. De verhouding wordt symmetrischer. Het zich houden aan de regels van de leraar is dan gebaseerd op bereidheid tot samenwerking, zolang de leraar van zijn of haar kant rekening houdt met hoe de leerlingen die regels ervaren.

(Bron: F. Weerman e.a. (redactie) Probleemgedrag van leerlingen tijdens de middelbare schoolperiode. Individuele ontwikkeling, leerlingnetwerken en reacties vanuit de school. Amsterdam: Aksant, 2007)

(Deel III Hoofdstuk Leeftijdgenoten en vrienden Schoolleven.

Deel II Hoofdstuk De leerkracht als klasgenoot) (staat al in nieuwste editie, 2009)

Emoties bij het repeteren voor musical

 

     Eén van de manieren waarop scholen kunnen bijdragen aan een gunstige emotionele ontwikkeling van leerlingen in de adolescentie is via toneelspel. Mits goed begeleid, is het samen repeteren een belangrijke ervaring. Dat is de conclusie van twee psychologen die op een Highschool in Amerika gedurende drie maanden leerlingen observeerden bij de repetities voor een uitvoering van Les Misérables. Tien van hen, die representatief waren voor de hele cast van 110 spelers, werden bovendien iedere twee weken geïnterviewd. Ze waren tussen veertien en zeventien jaar. Hun werd gevraagd te vertellen over hun positieve en negatieve emotionele ervaringen en wat ze daarvan leerden.

Het zo intensief samenwerken, waarbij leerlingen veel sterker op elkaar zijn betrokken dan gewoon tijdens de lessen in de klas, bleek een geweldige emotionele leerschool te zijn.

Teleurstelling omdat je niet de rol kreeg die je hoopte. Vreugde als je greep kreeg op je rol. Afgunst op de prestatie van een medespeler. Angst om op het toneel te staan. Trots als een scène steeds beter ging. Frustratie als medespelers zich bazig overal mee bemoeiden of juist een gebrek aan inzet toonden. De leiding hield deze emoties in de gaten en bood zo nodig steun. Tegelijkertijd werden de leerlingen aangesproken op hun verantwoordelijkheid zo goed mogelijk te presteren.

Gevraagd naar wat zij in emotioneel opzicht hadden geleerd brachten leerlingen uit zichzelf diverse aspecten onder woorden. Die waren onder te brengen in twee soorten. Ten eerste de relatie tussen emotie en persoonlijkheid. Als je drie maanden gespannen met elkaar bezig bent, merk je hoe verschillend mensen op eenzelfde situatie reageren, namelijk met verschillende emoties. En ook de mate waarin zij die uiten loopt uiteen. De leerlingen vertelden dat ze steeds beter begrepen dat dit niet zo maar willekeurige reacties waren, maar dat ze bij elkaar pasten, een patroon vormden,  met elkaar iemands persoonlijkheid uitmaakten. De vergelijking met anderen maakte dat ze ook hun eigen persoonlijkheidstrekken beter in de gaten kregen. ‘Sommigen zijn heel emotioneel en uitbundig, ik merk dat ìk veel meer voor me hou.’

Ten tweede de oorzaken en gevolgen van emoties. ‘Ik heb gemerkt dat als je moe bent je veel sneller emotioneel wordt. Als de repetities te lang duurden was ik gauwer nijdig om iets dan ik normaal ben.’ Maar ook het omgekeerde: emoties beïnvloeden je gedrag positief of negatief: ‘Als een scène opeens lekker liep, gaf dat zo’n heerlijk gevoel, dat al je onzekerheid werd weggezwiept, maar als je gefrustreerd raakte door je tegenspeler, raakte je zelf helemaal geblokkeerd en lukte niks meer.’ En: ‘Als je mensen om je heen hebt met sterke negatieve emoties, haalt dat de hele show naar beneden.’ Bij een goede begeleiding leerden de leerlingen hun eigen negatieve emoties beter onder controle te houden, zodat ze niet storend waren voor de groep en ze ontdekten ook strategieën waardoor ze door negatieve emoties van anderen niet van de wijs werden gebracht.

(Bron: Reed W. Larson & Jane R. Brown: Emotional Development in Adolescence: What can be Learned From a High School Theater Program? Child Development, 78, 4,1083-1099, 2007)

(Deel III Hoofdstuk Leeftijdgenoten en vrienden Een spiegel of hindernis voor elkaar pagina) (staat al in nieuwste editie, 2009)