Kleine ontwikkelingspsychologie

Pubers achter het stuur

    Tussen de 18 en 24 heb je als automobilist vier keer grotere kans bij een botsing betrokken te raken dan oudere rijders. Jongens zes keer zo veel als meisjes. En wat belangrijk is: naar verhouding zijn ook vaker geen andere verkeersdeelnemers bij het ongeluk betrokken. De zogeheten ‘enkelvoudige ongevallen’.
Nu de leeftijd waarop je een rijbewijs kunt halen is verlaagd tot 17 jaar roept dit vragen op.
In Amerika, waar je al met 16 mag rijden is een belangrijk onderzoek gedaan. Men wilde weten wat de invloed is van mede-passagiers. Ongelukken gebeuren namelijk minder vaak als een puber alleen in de auto zit.
In het onderzoek ging het om 677 jongeren tussen 16 en 18 jaar die als automobilist betrokken waren bij een ernstige botsing. Degenen die alleen in de auto zaten werden vergeleken met wie passagiers bij zich hadden gehad. Men onderzocht twee dingen. In de eerste plaats in hoeverre passagiers vlak voor het ongeluk afleiding hadden veroorzaakt. In de tweede plaats in hoeverre zij de rijder hadden zitten opjutten tot risicovol gedrag.
Jongens met passagiers hadden zes keer zo vaak vlak voor de botsing een verkeersovertreding begaan en hadden twee keer zo vaak agressief gereden. Voor dit gevaarlijke rijden maakte de sekse van de passagiers niets uit. Jongens met passagiers vertelden vaker dat ze vlak voor het ongeluk door iets in de auto waren afgeleid.
Meisjes hadden voor het ongeluk zelden een verkeersovertreding begaan of agressief gereden. Maar zij waren wel meer dan jongens niet alleen afgeleid, maar zelf ook met iets anders bezig geweest dan louter met rijden. Het ging daarbij niet om praten, maar om iets dóen. Met name als er jongens in de auto zaten.
De conclusie van de onderzoekers is in de eerste plaats dat het voor onervaren rijders nog moeilijk is hun aandacht bij de weg te houden als er in de auto van allerlei gaande is. En in de tweede plaats dat puber-passagiers bij jongens expres of onwillekeurig aanzetten tot stoer – lees risicovol – gedrag.

(Bron: Allison E. Curry e.a. Peer Passengers: How Do They Affect Teen Crashes? Journal of Adolescent Health, online, 24 january, 2012)

(Deel III Hoofdstuk Op zoek naar avontuur Illusie van onkwetsbaarheid)

De vrienden van je vriendje

    Aan de serie onderzoeken naar het zorgelijke verschijnsel van drinkende pubers is iets interessants toegevoegd. Althans voor Amerika. Van 449 heteroseksuele stelletjes (leeftijd tussen veertien en achttien jaar) uit een heel groot nationaal longitudinaal onderzoek werd het drinkgedrag in 1994 vastgesteld, toen ze nog geen verkering hadden en twee jaar later toen ze dat dus wel hadden. Ook werden in beide perioden hun vriendennetwerken in kaart gebracht. Kort gezegd: zowel jongens als meisjes werden in hun drinkgedrag in 1996 meer beïnvloed door dat van de vriendinnen of vrienden van hun geliefde dan door hun eigen vrienden of vriendinnen. En ook meer dan door het drinkgedrag van hun geliefde zelf!
Het lijkt er volgens de onderzoekers op dat door zich aan te passen aan de vriendengroep zij de geliefde aan zich willen binden. Het werkte overigens twee kanten op. Behoorlijke drinkers in 1994 gingen daarna minder drinken als in het vriendennetwerk van de geliefde weinig alcohol werd gebruikt. Matige drinkers gingen onder invloed van een zwaar drinkend netwerk meer drinken.
De onderzoekers weten nog niet wat de invloed is van het feit dat door het vriendennetwerk van de geliefde, jongens meer meisjes en meisjes meer jongens leren kennen. Aanvankelijk hebben jonge adolescenten immers voornamelijk vriend(inn)en van dezelfde sekse. Misschien willen zij door mee te gaan doen indruk maken op die voorheen nog wat onbekende andere sekse?

(Bron: Derek Kreager & Dana Haynie:  Dangerous Liaisons? Dating and Drinking Diffusion in Adolescent Peer Networks. American Sociological Review, 76, 5, 737-763, 2011)

Deel III Hoofdstuk Op zoek naar avontuur Alcohol)

Vroeg rijp, vroeg gevaarlijk

    Het is bekend dat de leeftijd waarop meisjes seksueel rijp zijn in de afgelopen honderd jaar vervroegd is, de menstruatie treedt gemiddeld op jongere leeftijd op. Men dacht wel dat dit ook voor jongens zou moeten gelden, omdat ook hun ontwikkeling immers wordt beïnvloed door betere voeding, gezondheidszorg en hogere temperaturen in huizen en steden, maar harde gegevens daarover waren moeilijk te krijgen. De eerste menstruatie is voor de omgeving veel zichtbaarder dan de eerste zaadlozing.
Onderzoeker Goldstein van het Max Planck Instituut in het Duitse Rostock heeft een ingenieuze, indirecte manier bedacht om die vervroeging te kunnen constateren. Zijn redenering is: de rijping hangt samen met toename van testosteron, de leeftijd waarop het testosteron-niveau het hoogst is, is tevens de leeftijd waarop jongens zich risicovol gaan gedragen. Het gevolg daarvan is weer dat dat tevens de leeftijd is van dodelijke ongevallen.
Vervolgens is hij de ongevalstatistieken gaan achterhalen vanaf 1750 in Zweden, Noorwegen, Denemarken Engeland en Italië. En inderdaad is daar een geleidelijke daling van de leeftijd van dodelijke ongevallen te zien van 2,5 maanden per tien jaar. Een trend die inzette, lang voordat door de komst van auto’s het verkeer gevaarlijker werd.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Het moet volgens Goldstein te maken hebben met het steeds eerder pieken van testosteron en datzelfde hormoon zorgt voor de seksuele rijping.   Overigens wijst hij er ook op dat dit een van de oorzaken is waardoor de seksuele en de sociale volwassenwording steeds verder uit elkaar zijn komen te liggen.

(Bron: Joshua R. Goldstein: A Secular Trend toward Earlier Male Sexual Maturity: Evidence from Shifting Ages of Male Young Adult Mortality. PLoS one, online August 16, 2011)

(Deel III Hoofdstuk Seksualiteit en verlangen Vijf zichtbare lichamelijke veranderingen. Hoofdstuk Op zoek naar avontuur Razende hormonen. Hoofdstuk Autonomie en verantwoordelijkheid Het eigen levensonderhoud)

Het gaat niet vanzelf wel weer over

    Als jongeren zware drinkers zijn is dat niet zo’n voorbijgaande fase zoals er op die leeftijd wel meer zijn. Het is niet zo dat het drinken vanzelf wel stopt als ze ouder worden. Een Fins onderzoek komt met pessimistische resultaten.
Het interessante van dit onderzoek is dat het werd gedaan onder tweelingen: 300 jongenstweelingen en 297 meisjestweelingen. Toen ze achttien waren werd hen de Rutgers Alcohol Problem Index (RAPI) afgenomen. Een vragenlijst met 23 alcohol-gerelateerde problemen, die ze in de afgelopen anderhalf jaar al of niet hadden meegemaakt. Zoals betrokken raken bij een vechtpartij of wegens een kater niet in staat naar school of werk te gaan. Zeven jaar later werd gekeken of er sprake was van alcoholisme.
Het verband tussen een hoge RAPI score als achttienjarige en alcoholproblemen met 25 jaar was duidelijk aanwezig, nog wat meer bij de meisjes dan bij de jongens. En het bestond ook als een tweeling op de RAPI-test verschilde. Dat wil zeggen dat de ene wel en de andere niet als achttienjarige zwaar dronk. Dat sluit dus oorzaken als ouders die ook zwaar drinken of problematische gezinssituaties uit, want die gelden voor beide kinderen in gelijke mate. En ook de veelgehoorde verklaring dat een risicofactor bij het te veel gaan drinken is gelegen in een lage (neurologische) beheersing van impulsen gaat niet op, want tweelingen hebben hierin ongeveer hetzelfde niveau.
Waarom de een wel en de ander niet tot de zware drinkers gaat horen kon men met dit onderzoek niet aangeven. Wel, dat adolescenten die eenmaal zwaar drinken het risico lopen later alcoholist te worden. De RAPI-test kan hen hopelijk tijdig opsporen.

(Bron: R.J. Rose: Why Problem Drinking During Adolescence Is Never a ‘Phase’. Alcoholism: Clinical & Experimental Research, May 2011)

(Deel III Hoofdstuk Op zoek naar avontuur Alcohol)

Ook een glaasje mogen

    Italiaanse jongeren die van hun ouders geleidelijkaan aan tafel wijn mogen drinken krijgen later minder alcoholproblemen dan wanneer ouders dat niet goed vinden.  Dat is de conclusie uit een onderzoek onder 160 jonge mensen uit Abruzzo en Umbria. De helft was 16 tot 18 jaar, de andere helft 25-30 jaar.
De meesten van degenen die aan tafel hadden mogen mee-drinken dronken later nooit zoiets als vijf glazen per dag en werden nooit dronken, zoals de andere groep wel. Bij de weinigen onder hen die toch zware drinkers werden gebeurde dat later dan bij degenen die nooit hadden mogen drinken aan tafel.
Hoewel de onderzoekers moeten toegeven dat dit wel een typisch Italiaanse situatie is, wijzen ze erop dat ook uit andere onderzoeken is gebleken dat jongeren die in gezinsverband op een gewone, beheerste manier kennis maken met alcohol er later minder problemen mee hebben. Het gaat dan volgens hen nadrukkelijk om het gematigde drinken van wijn aan tafel, bijvoorbeeld niet om het gedachteloze bier zuipen tijdens het kijken naar de televisie. Er moet sprake zijn van een culturele setting waar jongeren langzaam deelgenoot van worden. Alcohol wordt dan iets vanzelfsprekends en niet iets waar je je aan te buiten gaat omdat het spannend is.

(Bron: Lee Strunin e.a. Familial drinking in Italy. Addiction Research & Theory, 18, 3, 2010)

(Deel III Hoofdstuk Op zoek naar avontuur Alcohol)

Vertekend spiegelbeeld

    Dat pubermeisjes die te dik zijn zich ongelukkig kunnen voelen is algemeen bekend. Er zijn ook allerlei programma’s ontwikkeld om hen te helpen af te vallen. Minder bekend is dat het risico op psychische problemen groter is bij pubermeisjes die dénken dat ze te dik zijn, maar een heel normaal gewicht hebben. Hun problemen zijn vaak ook ernstiger en is er sprake van depressiviteit.
Dat bleek uit een analyse van de gegevens  van ruim 6.000 meisjes  uit de Amerikaanse National Longitudinal Study of Adolescent Health.
Het verschil zou erin kunnen zitten dat te dikke meisjes een reële kijk hebben op wat er aan de hand is. Zelfs zodanig dat ook allerlei te dikke meisjes géén psychische problemen hebben, ook al willen ze wel graag afslanken. Maar meisjes die helemaal niet te dik zijn tobben dus over iets wat er niet is.  Zo’n verstoord lichaamsbeeld wijst op een dieperliggende oorzaak. Misschien hormonaal van aard. Dezelfde hormonen die ervoor zorgen dat het kinderlichaam verandert in vrouwelijke vormen. Bij sommige meisjes gaat die verandering heel snel.

(Bron: Michelle Frisco e.a. The Image in the Mirror and the Number on the Scale: Weight, Weight Perceptions, and Adolescent Depressive Symptoms. Journal of Health and Social Behavior, 51, 2, 215, 2010)

(Deel III Hoofdstuk Van probleem naar stoornis Anorexia en boulimia)

 

Pubers ruiken het bij elkaar

    Het alcoholprobleem bij pubers staat in het centrum van de belangstelling. Er wordt ook veel onderzoek naar gedaan. Moeilijkheid daarbij is dat je niet kunt gaan experimenteren door twee vergelijkbare groepen samen te stellen, waarbij je aan de ene groep expres alcohol geeft en aan de andere niet en dan kijkt wat er gebeurt. Zulk onderzoek kan alleen met dieren worden gedaan. Rattenonderzoek maakt veel duidelijk.
In het algemeen is bekend dat dierlijke foetussen de geur en smaak van alcohol ‘onthouden’ als hun moeder die veel drinkt: na de geboorte blijven ze een voorkeur houden voor dat luchtje en die smaak. Onderzoekers wilden weten of dat ook doorwerkt in de puberteit van ratjes. De helft van een groep zwangere ratjes kreeg alcohol te drinken, de andere helft niet. Na de geboorte bleef de eerste groep inderdaad de geur van alcohol blijvend lekker te vinden. Maar belangrijker: toen ze in de puberteit kwamen verhevigde die voorkeur. In een kooi met leeftijdgenoten, besnuffelden ze veel vaker de adem van degenen die net als zij voor de geboorte met alcohol hadden kennis gemaakt dan die van de alcohol-loze medepubers. De alcohol-groep bleef duidelijk graag bij elkaar in de buurt.
Volgens de onderzoekers is hieruit wel een en ander op te maken voor mensen. Ook voor mensenbaby’s geldt dat zij in de baarmoeder geuren en smaken onderscheiden uit wat hun moeder eet en drinkt. Uit onderzoek is gebleken dat onder stevig drinkende pubers naar verhouding wat vaker moeders hebben die tijdens de zwangerschap alcohol bleven drinken. Hun veronderstelling is nu dat net als bij ratjes bij jongeren in de puberteit een verhoging optreedt van de voorkeur voor die ‘oude’ ervaring en die alshetware bij elkaar ook weer ruiken. Daarom trekken ze graag met elkaar op, wat vervolgens ook weer het samen drinken bevordert. Een verdubbeling van het effect van een oud risico.

(Bron: Amber Eade e.a. The consequence of fetal ethanol exposure and adolescent odor re-exposure on the response to ethanol odor in adolescent and adult rats. Behavioral and Brain Functions, in press, 2009)

(Deel III Hoofdstuk Op zoek naar avontuur Alcohol)

 

 

Nicotine en depressie

    Al eerder heeft men op basis van onderzoek met ratten verondersteld dat de hersenen van pubers op een andere manier op alcohol reageren dan die van volwassenen. Daardoor zouden pubers bijvoorbeeld op een feestje meer alcohol kunnen verdragen zonder dat aanvankelijk hun sociale functioneren daar onder te lijden heeft en dus kunnen ze langer met drinken doorgaan. Maar die vele alcohol is wel slecht voor hun zich ontwikkelende brein. Iets vergelijkbaars zijn onderzoekers nu op het spoor gekomen wat betreft nicotine. Ook weer op basis van onderzoek met ratjes. Zij het, net als bij de alcohol experimenten, met de nodige terughoudendheid, want mensen zijn geen ratten. Zij gaven puber-ratjes gedurende vijftien dagen nicotine-injecties. Ze werden twee keer getest op depressieve verschijnselen: 24 uur na de laatste injectie en toen ze volwassen waren. Ook volwassen ratjes kregen 15 dagen injecties en werden na 24 uur getest. Bij deze laatste groep werden bij geen van beide keren symptomen van depressiviteit vastgesteld, maar wel bij de volwassen ratjes die als puber de nicotine toegediend hadden gekregen. Ze kropen vaker in hoekjes, hadden minder zin in suikerwater wat ze anders zo lekker vonden, als ze in het water werden gezet deden ze weinig zwempogingen, wat ze normaal wel doen en nog verschillende andere gedragsobservaties. Wat de onderzoekers veronderstellen is dat net als bij alcohol, nicotine een andere uitwerking heeft in de puberteit dan in de volwassenheid. Het zou een negatieve invloed hebben op het nog in ontwikkeling zijnde neurotransmitter systeem in de hersenen. Veel rokers beginnen met roken in hun puberteit, als het een kalmerende werking heeft die je in die spannende levensfase wel kunt gebruiken. Maar op langere termijn zou er dus kans zijn op een deprimerende invloed.

Bron: Segio Iniguez e.a. Nicotine Exposure During Adolescence Induces a Depression-Like State in Adulthood. Neuropsychopharmacology, 34, 6, 1609-1620, 2009)

(Deel III Hoofdstuk Op zoek naar avontuur Tabak en drugs)

Roekeloos op de bromfiets en in de auto

  

    De jeugd is optimistisch en dat is maar goed ook, want dat helpt de wereld vooruit. Maar er zit ook een negatieve kant aan, die in de psychologie bekend staat als de illusie van onkwetsbaarheid. Ze onderschatten de risico’s die ze lopen onder het motto ‘dat overkomt mij heus niet’. Voeg daar bij dat door de hersenontwikkeling in deze fase de impulscontrole het nog vaak laat afweten, het gebrek aan ervaring en als het om jongens gaat het testosteron dat aanzet tot stoer gedrag en je hebt de kwetsbare jongere op de bromfiets en de jonge brokkenpiloot in de auto. Meest jongens, want driekwart van de 25 jaarlijkse dodelijke bromfietsslachtoffers van zestien en zeventien jaar en de 700 gewonden van deze leeftijd die in  het ziekenhuis belanden zijn jongens.

Automobilisten tussen achttien en 24 jaar hebben ruim viermaal zo’n grote kans bij een ongeval betrokken te raken dan ervaren automobilisten: jaarlijks 200 doden en 700 ernstig gewonden in deze leeftijdsgroep. Het risico voor jongens is daarbij zes maal zo groot, en zij zijn naar verhouding ook veel vaker betrokken bij wat een ‘enkelvoudig ongeval’ heet. Ze maken maar acht procent van de rijbewijsbezitters uit, maar zijn bij twintig procent van de ongevallen betrokken.

Het is volgens onderzoekers een combinatie van overschatting van de eigen rijvaardigheden en onderschatting van de risico’s. Deze factoren worden nog eens verhoogd door alcohol.

(Bron: Rapport Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid, Leidschendam, April, 2008)

(Deel III Hoofdstuk Op zoek naar avontuur Vormen van riskant gedrag) (staat al in nieuwste editie, 2009)

Gruwelijke games

   

    Nu computergames steeds gruwelijker worden lijkt het niet langer vol te houden dat hun invloed op de agressie van spelers slechts gering is. Die conclusie kon nog wel worden getrokken toen de games relatief minder gewelddadig waren. Nu echter zijn er “waarbij je de opdracht krijgt iemand zijn ledematen af te scheuren. Of hem een zak over het hoofd te trekken en te wurgen totdat het bloed uit de zak sijpelt. Het kan ook zijn dat je een hoertje misbruikt, haar vervolgens vermoordt en daarna je geld terugpakt.”

Je wordt er misschien niet gewelddadig van, maar volgens onderzoekster Elly Konijn dragen ze wel bij aan het versterken van toch al agressieve neigingen. In ieder geval leidt het tot afstomping: “Uit onderzoek in de VS is gebleken dat jongeren die veel van dit soort games spelen afstompen voor geweld. Ze zijn minder gevoelig als ze een auto-ongeluk zien. Ook blijkt dat ze minder snel iemand te hulp schieten.”

Zulke games kunnen bovendien aantrekkelijk zijn, niet door het geweld alszodanig, maar door de krachtpatserrol die de speler krijgt toebedeeld: “Voor laagopgeleiden is het vaak moeilijk ergens in uit te blinken. Zij komen eerder terecht bij voorbeelden in videogames. Daar barst het van de superhelden, die de hele wereld aankunnen.”

Onderzoek naar effecten op lange termijn zijn er nog niet. Elly Konijn deed zelf onderzoek naar het korte-termijn effect onder vmbo leerlingen, waar relatief veel jongeren zitten die vanuit hun achterstandspositie worden aangetrokken door de succesvolle superhelden. Jongens die twintig minuten speelden gedroegen zich in een gewoon wedstrijdje achteraf agressiever dan leerlingen die een niet-gewelddadig spel hadden gespeeld.

Ouders zijn niet altijd op de hoogte van het karakter van de games. De leeftijdsaanduiding die er als waarschuwing op staat heeft niet alleen voor jongeren de aantrekkingskracht van een verboden vrucht, ouders zien deze vaak als moeilijkheidsgraad en denken trots: mijn zoon kan al best een spel voor achttien jaar.

(Bron: Truska Bast: Gamen is niet zomaar een  spelletje spelen. Het Parool 24 april 2008.

E.A. Konijn e.a.: I wish I were a warrior: The role of wishful identification in effect of violent video games on agression in adolescent boys, Developmental Psychology, 2008)

(Deel  III Hoofdstuk Op zoek naar avontuur Riskant gedrag: behoefte aan spanning) (staat al in nieuwste editie, 2009)